Wydatki gospodarstw domowych w Polsce — na co wydają Polacy?

Ile wydaje przeciętne polskie gospodarstwo domowe?

Według badań budżetów domowych GUS, przeciętne miesięczne wydatki na osobę w polskim gospodarstwie domowym wyniosły w 2024 roku ok. 1 900 zł. Nominalne wydatki rosną co roku, ale realnie (po inflacji) obraz jest bardziej złożony — w szczycie kryzysu (2022-2023) realne wydatki stagnowały lub nawet spadały, mimo wzrostu nominalnych kwot.

GUS prowadzi cykliczne Badanie Budżetów Gospodarstw Domowych (BBGD) — jeden z najbardziej kompleksowych zbiorów danych o konsumpcji w Polsce. Dane zbierane są z ponad 40 000 gospodarstw domowych rocznie i obejmują wszystkie kategorie wydatków.

Struktura wydatków — na co wydają Polacy?

Koszyk wydatków polskich gospodarstw domowych zdominowany jest przez kilka kluczowych kategorii:

• Żywność i napoje bezalkoholowe — ok. 26% wydatków. Polska należy do krajów UE o wysokim udziale żywności w budżecie domowym (średnia UE: ~15%). Różnica wynika z niższych dochodów w relacji do cen żywności.
• Mieszkanie i nośniki energii — ok. 22%. Czynsz, opłaty za prąd, gaz, wodę — wzrost energii w 2022-2023 mocno uderzył w tę kategorię.
• Transport — ok. 10%. Paliwo, utrzymanie auta, komunikacja publiczna.
• Rekreacja i kultura — ok. 7%. Streaming, sport, wakacje, książki.
• Odzież i obuwie — ok. 5%. Tendencja spadkowa — fast fashion i second-hand zmieniają wzorce.
• Restauracje i hotele — ok. 5%. Rosnąca kategoria wśród młodszych grup wiekowych.
• Zdrowie — ok. 5%. Rośnie wraz ze starzeniem się społeczeństwa.

Jak inflacja zmieniła portfele Polaków?

Szok inflacyjny 2021-2023 (CPI szczyt: 18,4% r/r) wymusił restrukturyzację budżetów domowych. Polacy reagowali na drożyznę na kilka sposobów:

• Substytucja — zastępowanie droższych produktów tańszymi (marki własne zamiast marek producenta)
• Ograniczenie wydatków uznaniowych — mniej restauracji, wakacji, dużych zakupów
• Wzrost oszczędności — po szokowaniu inflacyjnym część Polaków odbudowała poduszkę finansową
• Kredyty — część gospodarstw sięgnęła po kredyt konsumpcyjny, by utrzymać poziom życia

Od 2024 roku, wraz ze spadkiem inflacji i wzrostem realnych wynagrodzeń (o ~8% r/r), wydatki konsumpcyjne odbudowują się. Szczególnie widoczne jest ożywienie w restauracjach, podróżach i elektronice konsumenckiej.

Różnice między grupami dochodowymi

GUS dzieli gospodarstwa na kwintyle dochodowe (pięć grup po 20%). Różnice między nimi są znaczące i rosnące:

• Najniższy kwintyl (Q1) — 60% wydatków na żywność i mieszkanie (minimum egzystencji)
• Najwyższy kwintyl (Q5) — tylko 30% na żywność i mieszkanie; więcej na rekreację, zdrowie i edukację (prawa Engla w praktyce)
• Wskaźnik Giniego dla wydatków wynosi ok. 0,28 — Polska jest krajem o umiarkowanej nierówności

Inflacja 2022-2023 była szczególnie dotkliwa dla niższych grup dochodowych — żywność i energia (które mają największy udział w ich budżetach) podrożały bardziej niż dobra luksusowe. "Inflacja bogacza" i "inflacja biedaka" różniły się nawet o kilka punktów procentowych.

Trendy długoterminowe: zmiana struktury konsumpcji

W ciągu ostatnich 20 lat polska konsumpcja przeszła wyraźną transformację: udział wydatków na żywność spada (z ~36% w 2000 r. do ~26% w 2024 r.), rosną usługi, rekreacja i kultura. To klasyczne prawo Engla w działaniu: wraz ze wzrostem dochodów spada udział żywności w budżecie. Polska ewoluuje w kierunku struktury charakterystycznej dla Europy Zachodniej.

Dane do samodzielnej analizy

Pełne dane o wydatkach polskich gospodarstw domowych w podziale na kategorie wydatków, grupy dochodowe i typy gospodarstw.

→ Eksploruj dane: Wydatki gospodarstw domowych w Polsce

Powiązane datasety

• Inflacja CPI — jak ceny wpływają na siłę nabywczą
• Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej — dochody vs wydatki
• Sprzedaż detaliczna — zagregowane obroty handlu jako makromiara konsumpcji
• Ceny detaliczne żywności — ceny kluczowej kategorii wydatków